همسران رئیس جمهور در کشورهای مختلف جهان گرچه از نظر سیاسی جایگاه رسمی ندارند، اما به دلیل قرار گرفتن شوهرانشان در راس حکومت، خود به خود جایگاهی غیر رسمی برای انجام فعالیت های سیاسی و اجتماعی دست پیدا می کنند و دارای تاثیری خاص بر روند تحولات ملی و گاه بین المللی می شوند.

تاکنون اما همسر هیچ یک از رئیسان جمهور گذشته ایران در عرصه سیاسی حضور جدی نداشته است. حضور جدی زهرا رهنورد در مبارزات انتخاباتی میرحسین موسوی و گذشته سیاسی و دانشگاهی او نقطه عطفی در این میان است به گونه ای که اگر آخرین نخست وزیر در انتخابات پیروز شود آنگاه زهرا رهنورد را می توان نخستین بانوی اول ایران نامید.

اصطلاح بانوی اول در بسیاری از کشورهای غربی یه جایگاه زنان روسای حکومت ها اشاره دارد. این عنوان صاحبان خود را دارای شعاع تاثیرگذاری بیشتری می کند.حضور همسران روسای دولت ها در عرصه اجتماع اگر چه در کشورهای غربی امری عادی جلوه می کند و به امری عادی تبدیل شده است، اما در کشورهای خاورمیانه تنها در دهه اخیر نقش بانوان سیاستمدار افزایش یافته است. اکنون در جهان اسلام امینه اردوغان (همسر نخست وزیر ترکیه )و اسما اسد (همسر بشار اسد )، شیخ موزه (همسر امیر قطر ) در صحنه های اجتماعی وسیاسی حضور می یابند و بسیاری از نهادهای خیریه و NGOرا رهبری می کنند.

اما پروفسور زهرا رهنورد برای جامعه علمی، سیاسی و روشنفکری ایران یک نام شناخته شده است. نام او با دین، هنر، زنان، جوانان و روشنفکری مسلمان گره خورده است. او سال‌‌هاست که در صحنه‌های دانشگاهی و هنری کشور حاضر بوده است. در نتیجه، همراهی با همسرش،‌ تنها امتداد طبیعی کارهای سابق اوست.

او در مقاله ای می نویسد: تجربه پیچیده انتخابات نشان می دهد که در هنگامه ‏شور و شوق انتخابات و شعارهای مربوط به جذب رای، زنان، شهروند درجه یک محسوب می شوند و نیمی از ‏جمعیت!! اما پس از فرو ریختن آب ها از آسیاب ها، یکباره به شهروند درجه دو و سه سقوط می کنند، فراموش می ‏شوند و حتی به مصداق طاعت از دست نیاید گنهی باید کرد، خود و کیان خانوادگی آنان در معرض آسیب هایی قرار ‏می گیرد که محصول نابرابری طلبانگی فرهنگی و ترتیبات لایحه نویسی قانون گزاریست که نمونه بسیار بارز و بدخیم ‏آن، معرکه همسر دوم و لابد.‏‎.. ‎است که خوشبختانه توسط مجلس و قوه قضاییه فعلا مسکوت مانده و امیدوارم با لوایح ‏مکمل! دوباره مطرح نشود‎.‎‏

‎‎زهرا رهنورد کیست؟‎ ‎

او در سال 1324 در یک خانواده مذهبی و فرهنگی به دنیا آمد. در سال ۵۰-۵۱ از دانشكده ‏هنرهای زیبا فارغ التحصیل شد. همچنین تحصیلاتش را تا اخذ دکترای علوم سیاسی از دانشگاه آزاد ادامه داد. قبل از انقلاب از مبارزان به حساب می آمد بعد از انقلاب از سال ۵۷ تا ۵۹، جامعه زنان جمهوری اسلامی و زنان مسلمان را پی ریزی کرد. ‏سپس در اطلاعات بانوان که تغییر نام داده و عنوان راه زینب را برای خود برگزیده بود، به عنوان اولین سردبیر ‏مشغول به کار شد که تا سال ۶۷ این فعالیت فرهنگی ارتباط داشت.

رهنورد در سال ۷۵ به جبهه اصلاح طلبان می پیوندد و در کنار سید محمد خاتمی قرار گرفت. با پیروزی خاتمی در ‏انتخابات دوم خرداد ۷۶ او به عنوان مشاور سیاسی رئیس جمهوری برگزیده شد. یک سال بعد به عنوان رئیس ‏دانشگاه الزهرا منصوب شد، سمتی که تا سال ۸۵ در آن مشغول به کار بود. از او تا کنون بیش از ۳۰ جلد ‏کتاب در زمینه های قرآنی، اسلامی، سیاسی و فرهنگی-هنری انتشار یافته. همچنین بیش از ۱۰ نمایشگاه از آثار هنری اش برگزار کرده است. مجسمه مادر در میدان محسنی از کارهای معروف رهنورد محسوب می شود.

حضور در کمپین اصلاح طلبان‎‎‏
‏
رهنورد در سال 75 به جبهه اصلاح طلبان می پیوندد و در کنار سید محمد خاتمی قرار می گیرد. با پیروزی خاتمی در ‏انتخابات دوم خرداد 76 او به عنوان مشاور سیاسی رئیس جمهوری برگزیده می شود. یک سال بعد به عنوان رئیس ‏دانشگاه الزهرا منصوب می شود، سمتی که تا سال 85 در آن مشغول به کار بود. همزمان رئیس گروه هنر سازمان ‏مطالعه و تدوین سمت، وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری شد و اجرای طرح ملی نگارش تاریخ هنر ایران در ‏دوره اسلامی را نیز برعهده گرفت. او به دلیل شغل مهمش مسئول و مشاور طرح های بسیاری بوده است.

استعفا یا برکناری؟‎‎‏
‏
با روی کار آمدن دولت احمدی نژاد، چون دیگر اصلاح طلبان، کار بر زهرا رهنورد سخت شد. هرچند که او در ‏زمانه تودیع اش با بیان اینكه نه بركنار شده و نه استعفا داده، گفته بود: با تغییر دولت، من خود خواهان بركناری از ‏این سمت شدم و مسئولیت را با سربلندی به یك سربلند دیگر تحویل دادم، دكتر مباشری نیز یك فرد گرانقدری برای ‏دانشگاه است‎.‎‏ دولت جدید نیز حق تغییر ریاست دانشگاه و جایگزینی نیروی خود را دارد‏‎.‎‏

محافل خبری نظر دیگری ‏داشتند؛ درست بعد از انتخاب احمدی نژاد به عنوان رئیس جمهوری، رهنورد، شیرین عبادی برنده جایزه صلح نوبل را ‏به دانشگاه الزهرا دعوت کرد، اقدامی که از دید دولت پنهان نماند و مورد انتقاد صریح جناح راست قرار گرفت‎.‎‏ از آن ‏پس او به دانشگاه تهران رفت و در دانشکده هنرهای زیبای آن دانشگاه مشغول تدریس شد.‏

‎‎موفقیت های علمی-پژوهشی‎‎

رهنورد در خرداد سال 87 عنوان نخستین زنی که توانسته در طول تاریخ دانشکده هنر دانشگاه تهران به مقام استادی ‏‏(فول پروفسور) این دانشگاه دست یافته را کسب کرد. كسب عنوان رئیس نمونه دانشگاه در بین روسای دانشگاه‌های ‏كشور، انتخاب به عنوان خادم القران از طرف موسسه امام رضا و سازمان اوقاف، انتخاب به عنوان مدیر نمونه گروه ‏پژوهشی هنر از سوی سازمان ثبت در سال 83، دریافت جایزه بین‌المللی خوارزمی، عضویت در هیات امنای بنیاد ملی ‏نخبگان، درج زندگی نامه دكتر رهنورد در كتاب اساتید برجسته دانشگاه قرن 21، برگزیده شدن به عنوان مفاخر ‏فرهنگی و تالیف كتاب هنر معاصر ایران در جهان اسلام و ارسال آن به كتابخانه‌های77‏‎ ‎كشور جهان، انتخاب او به ‏عنوان یکی از 2000 استاد برتر جهان در سال 2005 از جمله موفقیت‌های علمی وفرهنگی زهرا رهنورد بوده است.‏

رهنورد همچنین در سال 85 دو یادمان از آثار هنری خود با نامهای درخت پرنده و ماه و پرنده را به دانشگاه الزهرا ‏اهدا کرد‎.‎‏ مجسمه مادر در میدان محسنی از کارهای معروف رهنورد محسوب می شود. از او تا کنون بیش از 30 جلد ‏کتاب در زمینه های قرآنی، اسلامی، سیاسی و فرهنگی-هنری انتشار یافته که برخی به زبان های انگلیسی، عربی، ‏اردو، آلمانی وایتالیایی ترجمه شده اند. او همچنین تاکنون بیش از 10 مورد مقاله به کنفرانس های داخلی و بین المللی ‏ارائه کرده است. رهنورد بیش از 10 نمایشگاه از آثار هنری اش را در گالری های داخلی و خارجی برگزار کرده ‏است.‏

اندیشه زهرا رهنورد‎‎‏
‏
زهرا رهنورد، هنر را والاترین عنصر در هستی عنوان می كند و سریع ترین و كوتاهترین راه رسیدن به معبود. ‏آنچنان که می گوید هنر را پرستش می كند چرا كه او را به بهترین انتخاب رسانده است، انتخابی كه در آزادترین محیط ‏شكل گرفته است. از نظر اندیشه سیاسی اصلاح طلب محسوب می شود. فمینیست نیست اما حامی حقوق زنان است و ‏از تلاشگرانی است که سعی دارد برای جامعه زنان حقوقی برابر کسب کند، گرچه با آزادی حجاب و مختلط بودن ‏کلاس های مدارس مخالف است.
‏

زنان روسای جمهور ایران کیستند؟

ابوالحسن بنی‌صدر
عذرا حسینی، او از فعالان جبهه ملی ایران بود.

محمدعلی رجایی
عاتقه صدیقی همسر شهید رجایی از مبارزان زمان شاه، نمایندگی سه دوره مجلس شورای اسلامی را در کانامه خود دارد. اكنون سالهاست كه خانه نشین است تنها برای آمدن سیدمحمدخاتمی بود كه او چندی سخن گفت و نیز زمانی که احمدی نژاد در تبلیغات ریاست جمهوری عکس خود را کنار عکس شهید رجایی چاپ کرد او موضع گرفت: او[احمدی نژاد]هیچ سنخیت و نسبتی با شهید رجایی ندارد. او مجددا برای انتخابات ریاست جمهوری سال 88 به میدان آمد و ضمن دیدار با خاتمی از اوحمایت کرد.

آیت الله خامنه‌ای
خانم خجسته. از فعالیت سیاسی همسر آیت الله خامنه ای در زمان ریاست جمهوری ایشان و سال های بعد از آن اطلاعاتی بدست نیاوردیم.

اکبر هاشمی رفسنجانی
از عفت مرعشی همسر ‌هاشمی ‌سخن زیاد گفته شده و از نقش موثرش در تصمیمات شوهر، سخن‌ها رفته امری که اوج آن در ترور‌ هاشمی در سال 60 بود که اگر به قول ‌هاشمی ‌مجاهدت عفت نبود، اینک او در جمع رهبران سیاسی شهید در صدر انقلاب، جای داشت. در دهه اول انقلاب هم، او در بحث‌های درون خانوادگی و زنانه راس حکومت نقش فعالی داشته و اخباری هم از این بحث‌ها در خاطرات‌ هاشمی‌ منعکس شده است. همچنین دفاع او از فایزه هاشمی و مجله زن او قابل بررسی است. اما او به شکلی آشکار هیچ گاه در حوزه سیاست به میدان نیامده است.

سید محمد خاتمی
سید محمد خاتمی رییس جمهور با خانم زهره صادقی خواهر زاده امام موسی صدر ازدواج کرد.

هر چند زهره صادقی، خواهرزاده امام موسی صدر از ابتدا در خانواده ای فرهنگی و سیاسی تربیت یافته است اما زیاد وارد عرصه سیاست نشده است. در مورد سن و تحصیلات او اطلاعاتی در دسترس نیست. اما با کمی جستجو می توان از فعالیت های سیاسی و اجتماعی او آگاهی پیدا کرد. اما متاسفانه بیشتر فعالیت او محدود می شود به زمان ریاست جمهوری اقای خاتمی او در این مدت چند سفر خارجی داشته است. در سال 82 در همایش همسران سران کشورهاى آسیا و اقیانوسیه در اسلام آباد شرکت کرد. همچنین در همین سال با خانم‌ شیخه‌ سبیكه‌ بنت‌ ابراهیم‌ آل‌ خلیفه‌ دیدار کرد و در سال 83 به دعوت زینب کرزای به افغانستان سفر کرد.

در داخل ایران هم در برخی از برنامه ها شرکت داشت. او به کمک فهیمه موسی نژاد و همسر وزاری سابق موسسه خیرییه به آفرین فردا را راه اندازی کرد.

در سال 87 نیز در پی ارسال پیام تبریک عید قربان از سوی همسر پادشاه قطر، خانم شیخه موزه بنت ناصر المسند به زهره صادقی، او به این پیام پاسخ داد ضمن تبریک عید قربان با اشاره به جنایات غزه به لزوم حمایت زنان از فلسطینیان تاکید کرد.

محمود احمدی‌نژاد
اعظم السادات فراحی، همسر احمدی نژاد، اعظم السادات فراحی هم جز آن دسته از زنان است که فعالیت سیاسی و اجتماعی او در حداقل ممکن است. او در سال 87 دو سفر خارجی داشت. در تیر 87 همراه همسرش به ترکیه سفر کرد. این سفر بازتاب جالبی در فضای بین المللی داشت. روزنامه حریت ترکیه نوشت: کسی نیست که محمود احمدی نژاد، رئیس جمهور ایران را نشناسد. اما برای اولین بار احمدی نژاد به همراه زنش دیده شد. احتمال می رود خانم احمدی نژاد هم همچون همسرش رشته مهندسی را تمام کرده باشد.

او در اسفند 87 همراه همسرش به کشور آفریقایی کومور سفر کرد. احمدی نژاد و سامبی در یک مبل و همسران دو رئیس جمهور نیز در یک مبل و دیگر سران ایرانی و کوموری در صندلی های عقب روی سن نشسته بودند. در اواخر سال 87، ده روز بعد از نامه زهره صادقی او نیز دست به نامه نگاری زد و طی نامه ای به همسر پادشاه مصر پیشنهاد داد : شما می توانید از همسرتان و دولت ایشان بخواهید با بازكردن راه كمك به مردم فلسطین از تشدید فاجعه انسانی جلوگیری كنند.

او در فروردین 88 نیز از یک شیر خوارگاه در کرمان دیدن کرد و در اصفهان نیز در در نشستی به بررسی مشکلات بانوان اصفهانی پرداخت.

گفتگو با رییس ستاد موسوی